Σε συνέντευξη του στο metafox.gr ο Μανώλης Πέντες αφηγείται την πορεία του στο χώρο της τέχνης, μιλά για τα έργα του και τις επιρροές του – Μερικά από τα έργα του φιλοξενούνται στο ARTCLUB Gallerie στο 172 της rue de Rivoli στο Παρίσι
Ο Μανώλης Πέντες είναι ζωγράφος. Γεννήθηκε στην Πάτμο, σπούδασε δημοσιογραφία στην Αθήνα αλλά επέλεξε να επιστρέψει και να ζήσει στην γενέτειρα του. Ζωγραφίζει αρχικά παραστατικά έργα και ασχολείται με τοπιογραφίες με λάδια, ακρυλικά και μεικτές τεχνικές. Για μια περίοδο ασχολήθηκε με την βυζαντινή αγιογραφία, στην οποία μυήθηκε από την αγιογράφο της Μονής Ευαγγελισμού Πάτμου Ολυμπιάδα Βασιλάκη. Σταδιακά τον κέρδισε η αφηρημένη ζωγραφική, τείνοντας στην απόλυτη αφαίρεση.
Ο Μανώλης Πέντες συμπράττει με την συλλογικότητα εικαστικών καλλιτεχνών ARC – Art Revisited Collective https://arcgreece.gr από τον Αύγουστο του 2019.
1. Πότε και με ποια αφορμή συνειδητοποιήσατε ότι θέλετε να γίνετε καλλιτέχνης;
Δεν θυμάμαι να υπάρχει μια συγκεκριμένη στιγμή στην ζωή μου. Μου άρεσαν πάντα οι τέχνες. Ήμουν ένα κλειστό και πολύ ντροπαλό παιδί. Διάβαζα λογοτεχνία ενώ με την ζωγραφική είχα επαφή μόνο από φωτογραφίες σε βιβλία. Θυμάμαι όμως στα έξη μου χρόνια να είμαι κυριολεκτικά κρεμασμένος στο παράθυρο ενός ψιλικατζίδικου στο νησί μου και να παρακολουθώ εκστασιασμένος τον ιδιοκτήτη του να ζωγραφίζει ναΐφ τοπία και αγίους σε κόντρα – πλακέ. Επίσης στο γιαπί – υπόγειο του σπιτιού μας είχα μερικά πινέλα και χρώματα σε σκόνες που ανακάτευα με λινέλαιο και μουτζούρωνα χαρτόνια και χάρντμπορντ. Αρκετά μεγάλος συνειδητοποίησα ότι είχα αντιγράψει την έναστρη νύχτα του Βανγκόγκ και μια εκδοχή από την σειρά του Μονέ με το Κτίριο της Βουλής χωρίς να τους ξέρω τότε. Υπάρχει όμως κάποια στιγμή που αποφασίζεις αν θα απασχοληθείς επαγγελματικά με αυτό που σου αρέσει. Εγώ δεν το έκανα. Όχι γιατί δεν το ήθελα αλλά γιατί μου φάνταζε αδιανόητο να πω στην μητέρα μου το 1977 που αγκομαχούσε σε τρεις διαφορετικές δουλειές για να φροντίσει τρία ανήλικα – είχαμε πρόσφατα χάσει τον πατέρα μου – “θέλω να πάω στην σχολή καλών τεχνών”. Ήξερα ότι χωρίς φροντιστήρια και προπαίδευση δεν θα είχα καμιά ελπίδα και τότε δεν είχαμε την δυνατότητα να πληρώσουμε. Μπαρκάρισα στα κρουαζιερόπλοια τα καλοκαίρια από τα 15 μου ως τα 19 και μάζευα χαρτζιλίκι για τον χειμώνα. Σπούδασα τελικά δημοσιογραφία. Συγχρόνως ενόσω ήμουν στην σχολή εργάστηκα σε κορνιζάδικο, στις οικοδομές και κατόπιν σε έναν παραγωγό που έδινε εκπομπές στην τότε ΥΕΝΕΔ. Δεν υπήρχε τότε ιδιωτική τηλεόραση και ραδιόφωνο. Εκεί σαν «μαθητευόμενος» έκανα συνεντεύξεις, κουβάλημα εξοπλισμού του συνεργείου, το πήγαινε έλα τις μπομπίνες με το φιλμ στα εργαστήρια και στο κανάλι έως και βόλτα στο πάρκο τον σκύλο του αφεντικού. Μετά το στρατιωτικό δούλεψα έναν χρόνο ακόμη στην Αθήνα οπότε το 1983 επέλεξα να φύγω και να ζήσω στην Πάτμο, τον τόπο που γεννήθηκα. Αυτή ήταν μια επιλογή ζωής για την οποία δεν μετάνιωσα ποτέ. Εργάστηκα εδώ στην Πάτμο σαν δημοτικός υπάλληλος με την ζωγραφική να έρχεται ξανά και ξανά σε κύκλους στην ζωή μου. Μέχρι που κάποια στιγμή αφιερώθηκα επιτέλους ολοκληρωτικά σ΄ αυτήν.
2. Συνδυάσατε τελικά την βιοποριστική δουλειά σας με την ζωγραφική.
Ναι ζωγράφιζα στον ελεύθερο χρόνο μου. Κατά διαστήματα, όποτε μου ερχόταν. Δεν είχα τότε εργαστήριο, σε μια γωνιά του σπιτιού συνήθως. Έφτιαχνα πίνακες για το σπίτι ή για φίλους και συγγενείς. Συμμετείχα επίσης σε κάποιες ομαδικές εκθέσεις τα νεανικά μου χρόνια εδώ στο νησί. Για μερικά χρόνια, διδάχτηκα αγιογραφία από μια μοναχή της μονής Ευαγγελισμού στην Πάτμο. Την Ολυμπιάδα Βασιλάκη. Μια χαρισματική προσωπικότητα και πολύ σημαντική αγιογράφο που άφησε πίσω της ένα τεράστιο, με προσωπικό ύφος έργο, σε τοιχογραφίες και φορητές εικόνες. Ασχολήθηκα έτσι μερικά χρόνια και με την αγιογραφία. Έμαθα πολλά. Περισσότερο κατανόησα τα νοήματα, τους συμβολισμούς της βυζαντινής αγιογραφίας και εκτίμησα την ιδιαίτερη αυτή τέχνη. Όμως η αυστηρότητα και οι κανόνες της δεν μου ταίριαζαν. Με κέρδισε τελικά η ελευθερία της “κοσμικής” ζωγραφικής.
3. Θεωρείτε ότι ο εικαστικός καλλιτέχνης είναι επάγγελμα;
Δεν ξέρω αν ο εικαστικός καλλιτέχνης είναι επάγγελμα ή όχι. Φαντάζομαι ότι μια βασική προϋπόθεση είναι να μπορεί να βιοπορίζεται από την τέχνη του. Όμως ένα μικρό ποσοστό σε σχέση με αυτούς που ασχολούνται με την ζωγραφική μπορούν να βιοποριστούν μόνο από αυτή, άρα από αυτή την άποψη, την οικονομική, να θεωρηθούν επαγγελματίες.
Από την άλλη το ερώτημα είναι χωρίς σημασία όσον αφορά την τέχνη και το ίδιο το έργο τέχνης. Έχει καμιά σημασία για μένα τον θεατή αν ένα σπουδαίο έργο τέχνης έγινε από επαγγελματία ή ερασιτέχνη ζωγράφο;
4. Ήσασταν εξαρχής ανεικονικός ζωγράφος; Πως μεταβήκατε από την απεικονιστική ζωγραφική σε μια εντελώς ελεύθερη φόρμα;
Δειλά – δειλά μετά το 2010 άρχισα να πειραματίζομαι με πιο ελλειπτικές φόρμες. Ζωγράφιζα ακόμη παραστατικά αλλά με κέντριζε όλο και περισσότερο η αφαίρεση. Με απασχολούσε η αίσθηση του ίδιου του χρώματος περασμένου με διάφορους τρόπους και υφές πάνω στον καμβά. Εν το μεταξύ είναι αλήθεια ότι το ίντερνετ μας έκανε εύκολες τις αναζητήσεις σχετικά με τα ενδιαφέροντα που έχει ο καθένας. Άρχισα να παρακολουθώ βίντεο με καλλιτέχνες που ασχολούνταν με την ζωγραφική που μου άρεσε. Παράδειγμα ανακάλυψα τον Γκέρχαρντ Ρίχτερ και τον Άνσελμ Κίφερ που δεν τους ήξερα. Παρθενογένεση δεν υπάρχει. Όλοι από κάπου έχουμε επηρεαστεί. Φτάνει αυτό που βγαίνει στο τέλος να είναι κάτι γνήσιο και ειλικρινές με τον εαυτό μας. Πάντως σταθμός για την δουλειά μου όπως έχει εξελιχθεί ήταν το καλοκαίρι του 2016. Με την ενθάρρυνση γνωστών και φίλων καλλιτεχνών αποφάσισα να βγάλω προς τα έξω και να δείξω σε μια μεγάλη ατομική έκθεση πίνακες που είχα φιλοτεχνήσει τα δυο προηγούμενα χρόνια. Η έκθεση που προετοιμάστηκε σχολαστικά έγινε σε έναν πανέμορφο χώρο στην Πάτμο και ήταν μια τεράστια έκπληξη για μένα η αποδοχή της. Όχι μόνο από το υποψιασμένο στην τέχνη κοινό αλλά και από ανθρώπους που δεν είχαν επαφή μέχρι τότε με την αφαιρετική -ανεικονική ζωγραφική. Μου έλεγαν: «δεν το καταλαβαίνουμε, δεν ξέρουμε τι σημαίνει αυτό που βλέπουμε αλλά μας αγγίζει, μας αρέσει». Επειδή ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την ιδιότητα να μεταφράζει σχήματα και φόρμες σε γνώριμες εικόνες, πολλές φορές καθόντουσαν και μου έλεγαν τι βλέπουν ή τι φαντάζονται στον πίνακα που έβλεπαν. Κάποιοι φιλότεχνοι που τους γνώρισα για πρώτη φορά στην έκθεση, μου ζήτησαν να την μεταφέρω στις Βρυξέλλες. Τον επόμενο Απρίλιο του 2017 με την ματαιοδοξία μου και την ανασφάλεια μου φόρτωσα σε ένα φορτηγό δυο παλέτες με 55 έργα. Η έκθεση είχε την ίδια επιτυχία και από τότε ακολούθησαν και άλλες ατομικές στην Ελλάδα και συμμετοχή μου σε πολλές ομαδικές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
5. Πιστεύετε ότι η Ελληνική κοινωνία είναι ανοικτή να δει κάθε είδος τέχνης; Ή υπάρχουν κάποια “είδη”/φόρμες τέχνης που αν υπηρετούνται από κάποιον Έλληνα εικαστικό είναι προτιμότερο να απευθυνθεί στο εξωτερικό;
Από την δική μου εμπειρία -αν και δεν θεωρώ την δική μου ζωγραφική «δύσκολη» ή «προωθημένη», θα σας πω το εξής: Οι περισσότεροι που ενδιαφερόντουσαν αρχικά για τα ανεικονικά έργα μου ήταν άνθρωποι από την κεντρική Ευρώπη που είναι εξοικειωμένοι με αυτού του είδους την τέχνη. Τα τελευταία χρόνια όμως διαπίστωσα ότι πολλοί Έλληνες ενδιαφέρονται και βάζουν στο σπίτι τους μη παραστατικούς πίνακες. Άρα υπάρχει μια εξέλιξη, ίσως αργή, αλλά σίγουρα αλλάζουν τα πράγματα. Από την αποδοχή όμως που συνεχίζει να έχει η δουλειά μου σε ανθρώπους που ζουν σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, το Βέλγιο και οι Σκανδιναβικές χώρες, πιθανόν αν εργαζόμουν στο εξωτερικό να ήταν διαφορετικά τα πράγματα. Δεν θα άλλαζα όμως με κανένα οικονομικό ή δεν ξέρω τι άλλο αντάλλαγμα αυτό το φως του τόπου που ζώ και τον ρυθμό ζωής που έχω στο νησί μου.
6. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχετε θέσει στον εαυτό σας ως ζωγράφος;
Αν με ρωτούσατε πριν μερικά χρόνια θα έλεγα να δουλέψω τόσο ώστε να κερδίσω τον χαμένο χρόνο. Αυτόν που έχασα και δεν ασχολήθηκα στην ζωή μου αποκλειστικά με την τέχνη. Να πειραματιστώ, να μάθω πράγματα, να ταξιδέψω, να επισκεφτώ μουσεία και εκθέσεις, να ψάξω ακόμη περισσότερο τον προσωπικό μου δρόμο. Είχα συνειδητοποιήσει ότι για να καταφέρεις κάτι πρέπει να δοθείς ψυχή τε και σώματι σε αυτό. Όποια τέχνη κι αν κάνεις. Να χωθείς στο εργαστήριο και να δουλέψεις, αφού μιλάμε για την ζωγραφική. Να αφήσεις να σε συνεπάρει η περιπέτεια του λευκού καμβά, του άπιαστου, σαν ένας Δον Κιχώτης που θα παλέψει με τις ιδεοληψίες του με τα συναισθήματα του με τον ίδιο τον εαυτό του για να νικήσει φαντάσματα και να φέρει στο φως τα εσώψυχα του.
Αυτό που με απασχολεί όμως σήμερα περισσότερο είναι να είναι ειλικρινές και προσωπικό το έργο μου. Να με εκφράζει αυτό που τελικά βλέπει ο θεατής. Έχω ανασφάλειες. Έχω αλλάξει πίνακες ακόμη και μετά την έκθεση τους επειδή μου φαινόντουσαν ότι δεν ήταν τόσο καλοί. Είναι ένα στοίχημα με τον εαυτό μου. Μια πάλη καθημερινή στο εργαστήριο που δυστυχώς δεν τη κερδίζεις πάντα. Οι σειρήνες είναι πολλές και πρέπει να έχεις ηθικό έρμα, να είσαι σε εγρήγορση και σε θέση επιφυλακής για να παραμένεις ο εαυτός σου. Αυτή πραγματικά είναι μια πρόκληση.
7. Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο κατάλληλος χώρος να τοποθετηθούν τα έργα σας;
Οπουδήποτε, παντού, όπου υπάρχουν άνθρωποι και φως. Ακόμη και σε ένα υπνοδωμάτιο που υπάρχει έργο μου και χρησιμοποιείται από έναν άνθρωπο, σημαίνει ότι κάτι του λέει το έργο, κάπως τον αγγίζει άρα επιτελεί τον σκοπό για το οποίο φτιάχτηκε. Συνδιαλέγεται με την ψυχή ενός ακόμη ανθρώπου εκτός από εμένα που είμαι ο δημιουργός του, επιδρά στο μυαλό του στα συναισθήματα του. Δεν μου αρέσει η ιδέα να το πάρει ένας συλλέκτης και να το καταχωνιάσει σε μια αποθήκη. Αν και έχει συμβεί. Παρότι συνηθίζω να ζωγραφίζω σε μεγάλους καμβάδες, δεν θεωρώ ότι χρειάζεται μεγάλος χώρος ή μεγάλη απόσταση για να δει κάποιος έναν πίνακα. Αντίθετα τόσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του και τόσο κοντύτερα τον βλέπεις τόσο αισθάνεσαι να μπαίνεις μέσα του και να σε απορροφά η ατμόσφαιρα του.
8. Πού μπορεί κανείς να δει ζωντανά έργα σας αυτή τη στιγμή;
Κατ΄ αρχήν στο εργαστήριο μου. Βρίσκεται σε μια πολύ όμορφη περιοχή λίγα μέτρα από την θάλασσα στο Διακόφτι της Πάτμου. Ένα μικρό παλιό σπιτάκι που ο κύριος χώρος του είναι το εργαστήριο. Κάποιους βοηθητικούς που έχει τους έχω διαμορφώσει με ειδικά ράφια για να φυλάσσω τους πίνακες. Εκεί στην αυλή του στο έμμεσο φυσικό φως που περνά από τις φυλλωσιές κάποιων δέντρων δείχνω τα έργα μου σε όσους με επισκέπτονται.
Επίσης έργα μου μπορούν να δουν στην γκαλερί του φίλου Ανδρέα Καλατζή στην Χώρα της Πάτμου και στην ARTCLUB Gallerie στο 172 της rue de Rivoli στο Παρίσι.
Διαβάστε περισσότερα: Foti Kllogjeri στο metafox.gr: «Ενδίδω σε μια εκφραστική υποκειμενικότητα, στην οποία δε χωρά η σταθερή αξία των συμβόλων»
