Τα έργα της Χαράς Σαϊτη είναι ανθρωποκεντρικά… Όπως η ίδια λέει, εμπνέετε από τον άνθρωπο, προσπαθεί να τον κατανοήσει και να προβληματιστεί μέσα από τις ανησυχίες και τους φόβους του – Σε συνέντευξη της στο metafox.gr μιλάει για το ρόλο και τη δυναμική της τέχνης στη σημερινή κοινωνία.
Η Χαρά Σαΐτη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 ωστόσο ζει και εργάζεται στη Λευκάδα. Είναι εικαστικός, θεωρητικός και εκπαιδευτικός της τέχνης. Είναι αριστούχος τελειόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, όπου σπούδασε με υποτροφία αριστείας του ΙΚΥ.
Εκπόνησε διπλωματική εργασία με θέμα: “Το χρώμα στην αρχαία ελληνική ζωγραφική”. Είναι κάτοχος McS Διδακτικής της Τέχνης του University of Nicosia και έχει φοιτήσει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
Ολοκλήρωσε τις σπουδές της πάνω στο Μarketing Πολιτιστικού Τουρισμού του ΕΚΠΑ και επίσης πάνω στις Διεπιστημονικές Πρακτικές Σύγκλισης στην Ειδική Αγωγή. Διδάχθηκε βυζαντινή αγιογραφία στο εργαστήριο του Μουσείου Μπενάκη από την Ανθή Βαλσαμάκη και χαρακτική στο εργαστήρι της Ρένας Ανούση-Ηλία. Έχει διδάξει εικαστικά και ιστορία της τέχνης σε όλες τις βαθμίδες της τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης, σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς και είναι πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια ενηλίκων.
Από το 2007 διευθύνει το Εικαστικό Εργαστήρι Λευκάδας. Έχει επιμεληθεί σημαντικές εκθέσεις και έχει εκπονήσει εκπαιδευτικά προγράμματα σε δημόσιες πινακοθήκες, μουσεία και συλλογές. Έργα της βρίσκονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές. Δημοσίευσε πλήθος άρθρων στον έντυπο και διαδικτυακό τύπο και έλαβε διάκριση από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών για το ποιητικό της έργο. Επί σειρά ετών ήταν δραστήριο μέλος της εικαστικής ομάδας Greekartists.info και μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας (ΕΕΤΕ) και της Ένωσης Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων. Από το 2018 τιμήθηκε με την θέση της Αντιπροέδρου του Πνευματικού Κέντρου από τον Δήμο Λευκάδας. Συμπράττει με την ARC -Art Revisited Collective από τον Απρίλιο 2022.
Πότε και με ποια αφορμή συνειδοτοποιήσατε ότι θέλετε να γίνετε καλλιτέχνης;
Νομίζω ένοιωθα καλλιτέχνης από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Δεινοπάθησαν οι τοίχοι του σπιτιού, τα σχολικά θρανία.. Έπρεπε να ζωγραφίζω για να μπορώ να συγκεντρώνομαι και να προσέχω στο μάθημα, κάτι που μου επέτρεπαν οι καθηγητές μου γιατί ήμουν άριστη μαθήτρια. Αυτό όμως τους έκανε να με πιέσουν πολύ να περάσω σε μια “καλή” σχολή και να αφήσω τη ζωγραφική για χόμπι. Έτσι σπούδασα αρχικά πολιτικές επιστήμες. Πήρα βέβαια κάποιες καλές θεωρητικές βάσεις, αλλά η ψυχή μου ήταν από καιρό δοσμένη αλλού. Η τέχνη με οδηγούσε και με οδηγεί πάντα, ως μια τρομερή δύναμη στην οποία δεν μπορώ και δε θέλω να αντισταθώ. Δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου χωρίς την τέχνη.
Με ποιες θεματικές έχετε ασχοληθεί;
Πάντα με ενδιαφέρει ο άνθρωπος και όλες οι θεματικές μου επικεντρώνονται σε αυτόν. Ακόμα κι αν λείπει η ανθρώπινη μορφή υποδηλώνεται με κάποιον τρόπο. Ο άνθρωπος βρίσκεται στο μικροσκόπιο των ενδιαφερόντων μου. Προσπαθώ με αγάπη να τον κατανοήσω, να συμπάσχω με τα δεινά του, να προβληματίζομαι με τις ανησυχίες του, τους φόβους του. Είναι πάντα μια επώδυνη διαδικασία αυτογνωσίας. Αναγνωρίζω κομμάτια του εαυτού μου, που αργότερα προσπαθώ να βάλω σε τάξη. Μια τάξη που διαρκώς ανατρέπεται και επανέρχεται με την εικαστική έρευνα και τον πειραματισμό. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, με ενθουσιάζει το παιχνίδι της αποτύπωσης ορατών και αοράτων, όπως π.χ. ενός συναισθήματος, μιας εσωτερικής κατάστασης. Η ανθρώπινη παρουσία μέσα από το αστικό τοπίο, τα αντικείμενα της καθημερινότητας όπως καθαγιάζονται από τη χρήση και την ανάγκη, η σχέση του ανθρώπου με τη φύση και το υπερφυσικό. Με αυτές τις ενότητες έχω ασχοληθεί κι ακόμα κρατούν το ενδιαφέρον μου.
Τα έργα σας έχουν βιωματικά στοιχεία;
Σίγουρα θα έχουν, αλλά αυτό μάλλον δεν γίνεται συνειδητά. Είναι μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Πολλές φορές μετά από χρόνια αναγνωρίζω βιωματικά στοιχεία στα έργα μου. Γενικά προσπαθώ να αποστασιοποιούμαι από το έργο μου, κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Είναι μια σύγκρουση που με βρίσκει πάντα ηττημένη. Όσο προσπαθώ να με αποφύγω, να κρυφτώ πίσω από το δαχτυλάκι μου, τόσο η τέχνη έρχεται με την σκληρή της αλήθεια να με αποκαλύψει…
Αναπτύσσετε σύμβολα στα έργα σας;
Τα σύμβολα είναι ένας τρόπος να συμπυκνωθούν νοήματα και μιλούν μια πανανθρώπινη γλώσσα. Εισβάλλουν πολλές φορές στα έργα μου, αλλά πρόκειται μάλλον για μια προσωπική συμβολιστική που γίνεται δύσκολα αναγνώσιμη, ακόμα και για μένα την ίδια. Υπάρχουν στοιχεία που επανέρχονται σχεδόν εμμονικά, όπως ο σκύλος, το άλογο, η μπάλα, το ψάρι. Συνήθως ξεπηδούν ασυνείδητα και με τον αποσυμβολισμό τους αρχίζει και το ταξίδι της αυτογνωσίας.
Το κολάζ είναι μάλλον παραγνωρισμένη τεχνική προσέγγιση στην Ελλάδα. Πως οδηγηθήκατε να το χρησιμοπιήσετε ως κύριο μέσο έκφρασης; Τι σας προσφέρει αυτή η προσέγγιση σε εκφραστικό επίπεδο, που πιθανώς δεν θα μπορούσε να αποδώσει για εσάς κάποια άλλη;
Το κολλάζ προέκυψε εντελώς αυθόρμητα. Παλαιότερα ζωγράφιζα περισσότερο αφαιρετικά. Είδα ότι προσθέτοντας σε μια αφηρημένη επιφάνεια στοιχεία παρασταστικά, η επιφάνεια αποκτά υπόσταση. Γίνεται “χώρος” κι αρχίζει να υπόκειται στους φυσικούς νόμους της βαρύτητας και της φθοράς. Ήταν παράλληλα και μια συνθετική πρόκληση, καθόλου εύκολη. Με κέρδισε. Βρήκα τον τρόπο που θα μπορούσε να εκφράσει όλα αυτά που ζητούν απεγνωσμένα έκφραση. Η διαδικασία είναι συναρπαστική και λυτρωτική. Αφαιρώ με χειρουργική ακρίβεια ένα στοιχείο από το περιβάλλον του και το προσθέτω σε ένα άλλο περιβάλλον. Εκεί αλλάζει τελείως η νοηματοδότησή του, η φόρμα του, η σύστασή του. Έτσι ανιχνεύω τα προσωπικά μου σύμβολα και προσπαθώ να τα ερμηνεύσω. Το γοητευτικό με το κολλάζ είναι ότι παρά την ευτέλεια του υλικού μεταμορφώνεται σε τέχνη.
Πως φιλοτεχνείτε τα κολάζ σας;
Είναι μια αυθόρμητη διαδικασία. Η εκκίνηση είναι πάντα μια αφηρημένη χρωματική επιφάνεια. Μπορεί να είναι ζωγραφική ή μονοτυπία, ή κάποιος πειραματισμός με υλικά. Μετά αρχίζει η έρευνα σε έντυπα, περιοδικά, βιβλία, παλιές αφίσες ή παλιότερα έργα μου. Συνήθως το υλικό με οδηγεί στη δημιουργία και όχι το αντίθετο. Το ψάξιμο είναι επίπονο και μπορεί να κρατήσει πολύ καιρό, μέρες, μήνες, μέχρι να βρω το κατάλληλο στοιχείο που θα ολοκληρώσει το έργο μου. Βρίσκομαι διαρκώς σε μια αυτοπεριοριστική διαδικασία, προσπαθώντας να μην δελεαστώ από την πληθλωρα των στοιχείων που βρίσκω, αλλά να παραμείνω φειδωλή και ουσιαστική στις επιλογές μου. Αφού καταλήξω, κολλάω τα στοιχεία που επέλεξα και δημιουργείται η τελική σύνθεση του έργου.
Από το βιογραφικό σας διαβάζει κανείς ότι έχετε εντρυφήσει στην αρχαία Ελληνική ζωγραφική, βυζαντινή αγιογραφία, χαρακτική, και πολλές άλλες προσεγγίσεις της τέχνης;
Μέσα στο πλαίσιο των θεωρητικών μου ερευνών ασχολήθηκα με το χρώμα στην αρχαία ελληνική ζωγραφική, πράγμα που με οδήγησε και στη μελέτη της βυζαντινής τέχνης. Λίγος κόσμος γνωρίζει ότι σε πολλά σημεία, ως προς το χρώμα, τη σύνθεση, το σχέδιο η βυζαντινή τέχνη είναι συνέχεια της αρχαίας ελληνικής και κυρίως της ελληνιστικής τέχνης. Όλο αυτό που μου πήρε αρκετά χρόνια έρευνας, με οδήγησε και σε πολλούς πειραματισμούς σε σχέση με υλικά και χρωστικές και στο εικαστικό μου έργο. Ο πειραματισμός με διαφορετικά υλικά είναι και μια τεράστια δυνατότητα έκφρασης που δίνει η χαρακτική. Η χαρακτική για μένα είναι ένας συνδυασμός τεράστιας αυτοπειθαρχίας στη χάραξη και απέραντου αυθορμητισμού στις τεχνικές τυπώματος. Από όλα αυτά σήμερα έχω καταλήξει να παίρνω κατά καιρούς ότι με εκφράζει και να το συνδυάζω με κολάζ.
Ποιός πιστεύετε ότι είναι ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης και των εικαστικών καλλιτεχνών σήμερα;
Σήμερα η τέχνη έχει χάσει την αυτονομία του ρόλου της. Έχει περάσει η εποχή της στρατευμένης τέχνης που λειτουργούσε προπαγανδιστικά, αλλά και του δόγματος “η τέχνη για την τέχνη”, όπου ο καλλιτέχνης κλεινόταν στον πύργο του για να ασχοληθεί με κάτι “υψηλό” που δεν αφορά τον πολύ κόσμο. Η σύγχρονη προσέγγιση έγκειται στην αξιοποίηση της τέχνης προς όφελος της κοινότητας. Έτσι έχουμε θεραπεία μέσω της τέχνης, εκπαίδευση μέσω της τέχνης, κ.λ.π.. Εκεί εστιάζεται και ο σημερινός κοινωνικός ρόλος της τέχνης. Από την πείρα μου ως εκπαιδεύτρια τέχνης σε όλες της ηλικίες και σε ΑΜΕΑ, έχω την πεποίθηση ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει τον άνθρωπο και κατ’ επέκταση την κοινωνία, αλλά χρειάζεται να βρει το σωστό τρόπο για να πετύχει τον σκοπό αυτόν. Για μένα τουλάχιστον, η διδακτική της τέχνης έχει αυτό το νόημα και είναι μια δημιουργική, καλλιτεχνική διαδικασία αγάπης. Είναι κι αυτό μέσα στο πλαίσιο της καλλιτεχνικής μου αναφοράς στον άνθρωπο…
Διαβάστε περισσότερα: Ελένη Τσοτσορού στο metafox.gr «Σκοπός της τέχνης είναι η προβολή των κακώς κειμένων της κοινωνίας μας»
